Motief 305, september 2026

KARMISCHE GEVOELENS

Soms ontmoet je tijdgenoten bij wie je een karmisch gevoel krijgt. Dat heb ik bij Hartmut Rosa (61), een hoogleraar sociologie in het Duitse Jena. Ik gaf hem in Utrecht een hand toen hij gesproken had over de noodzaak om als modern mens “resonantie” te ervaren. Dan is de wereld niet meer iets vreemds buiten je, maar met jou wezenlijk verbonden. Die handdruk resoneerde. Ik beleefde hem als een weergekeerde aristotelicus.

Rosa’s meest recente boek – De wereld als constellatie. Hoe de handelingsruimte verdwijnt – gaat over het verschil tussen handelen en uitvoeren, tussen individueel (vrij) handelen in open situaties en het volgzaam uitvoeren van gesloten takenpakketten (wat hij noemt: ‘constellaties’). Volgens hem is er een ingrijpende verschuiving gaande van situationeel handelen naar constellatief uitvoeren, die steeds dwingender wordt. Je maakt als kleuter geen kasteel van blokken meer, maar je zet een bouwpakket in elkaar. De digitale revolutie versnelt deze trend zienderogen. Zonder ervarings- en handelingsruimte ontwikkelen we als individu steeds minder “oordeelsvermogen, fijngevoeligheid en intuitie”, aldus Rosa. Dan verliezen we de waarde van ons menselijk leven. Menselijkheid is elkaar handelingsruimte toestaan.

Op een ander moment kreeg ik het gevoel van een ‘baconiaanse’ beïnvloeding. Filosoof Francis Bacon schreef Nieuw Atlantis (1627) waarin hij voorziet hoe wetenschap en techniek onze individuele handelingsruimte zullen wegnemen. Volgens Rudolf Steiner kan hij mensen daartoe stimuleren en strijdt hij tegen de impuls van de tijdgeest Michaël. Na Nolans film over de ontwikkeling van de atoombom te hebben gezien, kreeg ik het gevoel dat ‘Bacon’ daar toen aan het werk is geweest. En recent vroeg ik mij af of dat ook zo is bij het Engelse genie Demis Hassabis (50) die zijn computerprogramma het GO-spel liet winnen, die de Nobelprijs kreeg voor het digitaal voorspellen van eiwitstructuren en nu gedreven wordt om met AI geneesmiddelen te ontwerpen. Volgens hem is het haalbaar om de mysteries van het leven op te lossen. In 2030 begint een nieuw tijdperk voor de mensheid, voorspelt hij.

Onlangs mailde mij iemand dat hij blij is om niet meer de druk te voelen ‘de wereld te moeten redden’; hij probeert nu in alledaagse situaties het ‘juiste’ te doen. Ook gestolde antroposofie kan werken als een ‘constellatie’ waarin je meer aan het uitvoeren bent dan individueel aan het handelen. Antroposofie heeft handelingsruimte nodig. Dan kan karma in je daden werken en kan Michaël je nabij zijn. Menselijkheid groeit erdoor!

Pim Blomaard