De transformerende kracht van kunst

01 mei, 2026

Drieluik Midwinterblauw, Wil Uitgeest

In gesprek met Nicole Caodie en Wil Uitgeest

Voor Rudolf Steiner was kunst een middel om de geestelijke werkelijkheid via de zintuigen beleefbaar te maken. Hij introdu­ceerde daartoe het principe van de metamorfose in de kunsten, ontwikkelde een eigen bouwstijl en een nieuwe bewegings­kunst, de euritmie. De kunsten zijn sindsdien enorm veranderd. Hoe ga je als hedendaags kunstenaar daarmee om? Pieter van der Ree sprak daarover met Wil Uitgeest en Nicole Caodie, bei­den lid van de Sectie voor Beeldende Kunsten.

Tekst: Pieter van der Ree
Beeld: Nicole Caodie, Wil Uitgeest

Waarvandaan komt jullie fascinatie met kunst?

Wil: Voor mij is het belangrijkste dat kunst je op een andere manier naar de werkelijkheid laat kijken. De menselijke verbeel­ding heeft daarbij verschillende lagen. De gewone fantasie is een soort vakantie van de werkelijkheid. Verbeelding gaat een stap verder en kan je laten zien wat onzichtbaar is, maar waarvan je weet dat het er is. Visionaire kunst ten slotte maakt zichtbaar wat er zou kunnen zijn. Kunst is in die zin ook een waardevolle aanvulling op de wetenschap. Daarnaast kan kunst in de thera­pie mensen helpen om stappen in hun ontwikkeling te zetten en kan het in het maatschappelijke leven een middel tot transfor­matie zijn.

Nicole: Mijn zoektocht in de kunsten begon met de vraag wat werkelijk menselijk is. In mijn studie medische ethiek vond ik daarop geen antwoord. Ik ontdekte echter dat creativiteit iets specifiek menselijks is en besloot daarop een kunstoplei­ding te gaan volgen. De benadering van kunst was daar echter sterk conceptueel, wat mij niet aansprak. Daarop ben ik vrijes­chool-pedagogiek gaan studeren. Wat mij daarbij fascineerde, was hoe het voorstellingsvermogen van kinderen zich stapsge­wijs ontwikkelt. Dat begint ermee dat kinderen zich dingen kun­nen voorstellen die op dat moment niet zichtbaar zijn om zich vervolgens ook dingen te kunnen voorstellen die helemaal niet bestaan. Uiteindelijk kun je zelfs zo goed leren naar dingen te kijken, dat je de daarin besloten toekomstige mogelijkheden als het ware kunt zien.

Ik hoor dat het jullie allebei gaat om het ‘zien’ van dingen die niet zichtbaar zijn.

Wil: Ja, voor mij is kunst iets dat je opvoedt in het kijken. In de kunsttherapie, maar ook bij sociale initiatieven, is het soms zo dat je iets boven iemand of een groep mensen kunt zien hangen dat verwerkelijkt wil worden, maar wat nog niet lukt. Daarbij kan kunst helpen.

Nicole: Wat mij daarbij interesseert, is hoe datgene wat wij maken ons kan verbinden met iets dat groter is dan wijzelf. Daar begint ook mijn fascinatie met social sculpture, een verruimd kunstbegrip dat Joseph Beuys geïntroduceerd heeft en waar­mee ik door mijn masterstudie bij Shelley Sacks aan de Oxford Brookes University in aanraking ben gekomen. Hoe kunnen kunst en creativiteit beslissingen op een individueel, maar ook op een politiek niveau beïnvloeden? Zo heb ik in 2012 in Londen een life art performance gedaan om wetgeving die dierproeven voor het goedkeuren van levensmiddelen verplicht zou stellen tegen te houden. In een acht uur durende sessie liet ik met mij­zelf de proeven doen die met dieren gedaan worden. Dat gene­reerde zowel nationaal als internationaal zoveel publiciteit dat wij binnen een week twee miljoen handtekeningen tegen deze wet hadden, die er dan ook niet gekomen is.

Het gaat jullie dus niet alleen om verdieping van de waarneming, maar ook om de toepassing ervan?

Nicole: De intensivering van de waarneming is slechts de eerste stap. Je ontwikkelt daardoor een innerlijk waarnemingsorgaan. Wat je daarmee waarneemt, kan je inspireren om daarmee iets te doen. Dat heeft iets lichtends, iets dat je aanvuurt. Vervol­gens gaat het om de omzetting ervan in de wil. De intuïtie is een lichamelijk weten in de wil.

Wil: Wij noemden dat in de opleiding de drie i’s: imaginatie, inspiratie en intuïtie. Zij hebben te maken met wat zou kunnen zijn. Na lang genoeg worstelen kan het zijn dat de stukjes van de puzzel als vanzelf op hun plek vallen. Op al deze niveaus, in het kunst scheppen, het kenproces, de kunstzinnige therapie en de maatschappelijke transformatie, gaat het om een onzichtbaar principe dat verwerkelijkt wil worden in ruimte en tijd.

Welke rol speelt antroposofie in jullie werk?

Wil: Voor mij is antroposofie een voorbeeld van een beweging die een visionaire kracht heeft. Ik heb dat ervaren op de Hoge­school Leiden waar iets boven hing dat wilde incarneren en waaraan wij jarenlang gewerkt hebben om dat te realiseren.

Nicole: Voor mij vormt antroposofie het vertrekpunt op mijn zoektocht naar wat de mens is. Ik houd er enorm van te wer­ken met de twaalf zintuigen. De drie begrippen van imaginatie, inspiratie en intuïtie vormen daarbij een soort hoekstenen van mijn onderzoek. Ik heb plezier in het onderzoekend werken met deze concepten. Daarbij kan alles in de wereld tot materiaal wor­den waarmee ik werk.

Jullie hebben niet zoveel met traditionele antroposofische kunst?

Wil: Wanneer mensen daaraan iets waardevols beleven, is dat natuurlijk prima, maar voor mij opent het meestal geen nieuwe perspectieven.

Nicole: Ik zou graag meer antroposofie in nieuwe vormen zien. Het is voor mij een levend onderzoek.

Wil: Een aantal jaren geleden exposeerde Shelley Sacks in het Goetheanum een installatie bestaande uit gedroogde bananen­schillen. Die bananenschillen kwamen van boeren die klem zaten tussen hun afnemers, die alleen puntgave bananen wilden, en de chemische industrie die de daartoe benodigde bestrijdingsmid­delen leverde die zij echter niet wilden. Shelley’s social sculpture had tot doel die boeren een stem te geven en daarmee de moge­lijkheid om zich door de vorming van coöperaties te bevrijden uit dit dilemma. In het Goetheanum viel ik echter midden in een discussie van dames die vonden dat deze installatie daar niet kon omdat hij niet esthetisch was. Het ging echter niet om iets esthetisch, maar om iets ethisch, om het veranderen van een misstand.

Nicole: Transformatie is veelal oncomfortabel. Wanneer wij ons­zelf echter niet uitdagen, dan kunnen wij onszelf ook niet ver­anderen.

Begin juni vindt er op de Vrije Hogeschool een kunstweek plaats met als thema ‘Ontwikkeling en metamorfose in de kunst’ waaraan jullie meewerken. Hoe is het daartoe gekomen?

Nicole: Als Vrije Hogeschool zijn wij op zoek naar een verdieping van onze antroposofische wortels en streven daarom naar een nauwere samenwerking met de Antroposofische Vereniging en de secties van de Hogeschool.

Wil: En wij waren als Sectie voor Beeldende Kunsten juist op zoek naar een verbreding van onze achterban. Voor ons is een verbinding met het onderwijsveld heel waardevol. Op de Vrije Hogeschool komen cursisten van alle leeftijdsgroepen met actu­ele levensvragen en voor ons is het interessant om via de kun­sten met hen en hun vragen in dialoog te gaan.

Waarop hopen jullie bij deze kunstweek?

Nicole: Dat het een echt inspirerende week wordt waarin de deelnemers de kans geboden wordt om via een creatief proces onder te duiken in hun eigen onderzoeksvragen en te ontdek­ken hoe hun individuele proces de sleutel is tot wat je samen kunt doen. Naast ieders individuele proces zijn er de momenten waarop wij samenkomen met de andere groepen en iets kunnen beleven van hun processen. Daardoor kan het geheel een kook­pot worden van creatieve processen en innerlijke transformatie.

Wil: Ik geef mijn werkgroep samen met beeldhouwer en feno­menoloog Paul van Dijk. Zijn specialiteit is metamorfose in de natuur. Met onze groep zullen wij kijken naar de metamorfose van steenkool tot diamant, van bladeren naar bloemen en van rups naar vlinder. Wat is de kracht die deze transformaties bewerkstel­ligt? En hoe zit dat bij de mens, hoe voltrekken zich bij ons inner­lijke transformaties? Dat zijn geheimzinnige processen. Wat ik ons tijdens deze week toewens, dat is de moed tot transformatie!

Wil Uitgeest (1955) is beeldend kunstenaar, gepromoveerd op kleurenonderzoek en auteur. Daarnaast was zij jarenlang docent aan de opleiding kunstzinnige therapie beeldend aan de Hogeschool Leiden. wiluitgeest.com.

Nicole Caodie (1988) is beeldend kunstenaar, onderzoekster en kunstdocent aan de Vrije Hogeschool. www.nicolecaodie.com.

Imaginatie, inspiratie en intuïtie in gestileerde menselijke gestalte, Nicole Caodie

Dit artikel verscheen in Motief 302 van 1 mei 2026