Boek: Voorbij gender

14 september, 2026

TEKST: Marieke Krans

Een boek schrijven over het actuele en inmiddels grote maat schappelijke thema genderidentiteit is geen kleinigheid. In de media wemelt het van de publicaties, met ver uiteenlopende gezichtspunten, meningen en ideeën. Heeft het streven naar bevrijding van benauwende gedragspatronen en hokjesdenken geleid tot toenemende vrijheid of eerder tot het tegendeel? In hoeverre leiden de inmiddels gangbare informatie en begeleidingsmogelijkheden voor pubers en jonge mensen met gender onzekerheid tot een ontwikkeling waarin ze authentiek zichzelf worden? Het is niet eenvoudig om in deze veelheid gefundeerde inzichten te ontwikkelen.

In zijn boek doet Luc Vandecasteele, voormalig huisarts en schoolarts, een geslaagde poging om orde in dit complexe gebied te brengen. Allereerst geeft hij een duidelijk begrippen kader van biologisch geslacht, seksualiteit, gendertermen en genderexpressie en beschrijft hij de geringe wetenschappelijke basis voor het begrip genderidentiteit. De huidige behandelin gen die beschikbaar zijn voor jongeren en de gevolgen van hor monaal en operatief ingrijpen voor het lichaam, de psychische ontwikkeling en de mentale rijping van pubers en adolescenten worden uitgelegd. Ook komen de maatschappelijke ontwikke lingen in gezondheidszorg, onderwijs, wetgeving en de strijd om diversiteit en gelijkheid aan bod. Luc Vandecasteele pleit voor natuurwetenschap en geesteswetenschap op basis van waar neembare verschijnselen en niet op basis van ideeën en overtuigingen. Alleen al deze overzichtelijke informatie maakt het boek de moeite waard.

Het boek is des te verrijkender omdat het na dit overzicht dieper ingaat op het mens-zijn: de ontwikkeling van kind tot volwassene, het mannelijke en het vrouwelijke in ieder mens, de verwarrende tocht van de puber en jongvolwassene naar worden wie je in wezen bent. Dit is een gelijktijdige lichamelijke en psychische ontwikkeling. Als de omgeving te weinig biedt om de eigen idealen te vinden, ligt eenzijdige fixatie op het lichaam in de puber teit op de loer en wordt het lichaam het doel in plaats van het instrument voor het individuele.

Een nog ruimer zicht op de mens wordt beschreven: ooit is in de ontwikkeling van de mensheid de biologische tweedeling in geslachten ontstaan, met alle eenzijdigheid en het lijden dat daarmee verband houdt. Ooit zal die scheiding niet meer nodig zijn en opgeheven worden.

Jongeren hebben dit begrip van het mensheidslot met het besef dat ieder mens in het opgroeien zich dit lichamelijke lot eigen moet maken om zich op aarde te kunnen verwezenlijken nodig. Het voorste deel van de grote hersenen, dat te maken heeft met impulsbeheersing, planning en overzien van gevolgen, is pas uit gerijpt op het vijfentwintigste jaar. Het vóór die leeftijd uiterlijk veranderen van het lichaam verandert het biologische feit van de geslachtelijke aanleg niet en is een schijnbare oplossing van de verwarring. De gevolgen voor het lichaam en de ontwikkeling kan de jongere niet overzien. Daarbij komen onder de jongeren die zich melden bij een genderpoli autisme, traumatische ervaringen en persoonlijkheidsstoornissen relatief veel voor. Psychologische behandeling in het omgaan hiermee komt op de eerste plaats. Dit alles biedt een brede grondslag voor een gezonde benadering van het genderthema.

Luc Vandecasteele heeft vanuit zijn diepe betrokkenheid bij jonge mensen, werkervaring en onderzoek een plezierig leesbaar boek geschreven. Hij pleit daarin voor de waardigheid van ieder mens, voor opvoeding en begeleiding van het kind en de jongere op basis van inzicht in de menselijke ontwikkeling, voor een samenleving met gelijkwaardigheid voor iedereen, gebaseerd op erkenning van de biologische feiten en het individuele van ieder mens. Hierbij past de grootste terughouding in het medisch ingrijpen in het gezonde lichaam van kinderen en jongeren. Een boek voor ieder die interesse heeft in het gendervraagstuk en tot weloverwogen inzichten wil komen.

Luc Vandecasteele, Voorbij gender – Naar een diepere kijk op het mens-zijn, Kolisko, 2026.