Verslag van de penningmeester 2025
21 april, 2026
Van een moeilijk jaar naar een goed resultaat
Door Justus Wittich, oorspronkelijk gepubliceerd 2 april 2026
De jaarrekening over 2025 vertoont aan het einde van het jaar dankzij erfenissen een positief resultaat. De periode, met name in de eerste helft van het jaar, was daarentegen kritiek.
De accountant van het Goetheanum is het bijna gewend: pas in de laatste dagen van het jaar of zelfs begin januari wordt het 'lot' van een jaarrekening van het Goetheanum beslist. Zo was het ook dit jaar: na oudjaarsavond, op 2 januari 2026, werd de verkoopopbrengst van een erfenis in München (Duitsland) ter hoogte van ruim vier miljoen frank op onze rekening bijgeschreven. Daarmee zag het volledige jaarresultaat er in één klap totaal anders uit! Omdat het contract in het voorgaande jaar was gesloten en de overdracht van het onroerend goed per 31 december 2025 had plaatsgevonden, kon de accountant deze ontvangst nog meenemen.
Zo vertoont de jaarrekening over 2025, na talrijke correcties en wijzigingen in de reserves, nu een jaarresultaat van 1.458.306 frank. Op de balans sloeg het vrij beschikbare eigen vermogen — dat vorig jaar negatief was geworden — om naar een positief bedrag van 506.197 frank. Het totale eigen vermogen, inclusief de reserves, kon bijna worden verdrievoudigd tot ruim drie miljoen frank.
Kritiek liquiditeitstekort overleefd
Deze verbetering aan het einde van het jaar was ook dringend noodzakelijk, want 2025 was een moeilijk financieel jaar voor het Goetheanum. In de eerste helft van het jaar heerste er een pijnlijke 'eb' in de kassen als gevolg van de uitstroom van liquide middelen in de voorgaande jaren. In de eerste maanden leidde dit tot een steeds gevaarlijker wordend liquiditeitstekort, dat in mei zelfs kortstondig de uitbetaling van de salarissen bedreigde. Met de wetenschap van de grote erfenis op de achtergrond hoefde er eigenlijk alleen tijd overbrugd te worden, maar de duur was niet in te schatten en de uitgaven liepen onverbiddelijk maand na maand door.
In de loop van de zomer van 2025 diende zich gelukkig een koper aan voor het geërfde, complexe vastgoedobject met winkels en dokterspraktijken (waarvan overigens slechts de helft tot de erfenis behoorde). Pas in november was de verkoop klaar voor ondertekening per 31 december 2025. Naast de andere liquiditeitssteun die al was aangesproken, moest er in mei een extra liquiditeitslening van een miljoen frank tegen een hogere rente worden afgesloten om niet betalingsonmachtig te worden. In juni verbeterde de situatie, omdat er voor het eerst een bedrag van 1,2 miljoen frank binnenkwam. Dit vloeide voort uit de nieuwe afspraak over een verhoogde dividenduitkering aan alle aandeelhouders van de Weleda AG (nadat de traditionele Weleda-donaties aan het Goetheanum om compliance-redenen waren stopgezet).
Daarnaast was de financieringsoproep die eveneens in juni in Zwitserland, Duitsland en Oostenrijk werd verzonden zeer succesvol. Deze was bedoeld voor een onderzoekfonds en de dringend noodzakelijke investering in een nieuwe verwarmingsinstallatie voor het Goetheanum. In de loop van de zomer en herfst brachten de vele giften ongeveer 265.000 frank op voor het onderzoekfonds, naast maandelijkse structurele donaties van ruim 10.000 frank. Voor de geplande verwarmingsinstallatie zetten circa 200 leden zich in met financieringsbijdragen in de vorm van leningen, obligaties (alleen mogelijk in Zwitserland) en 'bouwbrief-leningen', goed voor in totaal ruim 2,4 miljoen frank aan leengeld.
Een jaar van legaten
Doorslaggevend voor de resultatenrekening van het Goetheanum (totaal 21,2 miljoen frank), die in 2025 met 19 procent verbeterde ten opzichte van het voorgaande jaar, was de hoge ontvangst van legaten. 6,1 miljoen frank kwam binnen via overleden leden als erfenissen — een bedrag dat meer dan dubbel zo hoog is als de bijdragen van de leden wereldwijd in 2025. Zoals ik in mijn 14 jaar als penningmeester heb kunnen waarnemen, lijkt hier een soort bijzonder spiritueel netwerk te werken tussen de eerdere intenties van de erflaters en hun postume meeleven met de gang van zaken in de Antroposofische Vereniging. Dit vervult mij steeds weer met dankbare verwondering. Het is niet te organiseren of te budgetteren, maar zonder deze reële hulp zouden de Algemene Antroposofische Vereniging en het Goetheanum de afgelopen eeuw niet zijn doorgekomen.
Verdere waarnemingen
De som van de ledenbijdragen is — mede door de sterke frank — met 4,5 procent afgenomen en bereikte slechts krap drie miljoen frank, hoewel het aantal leden wereldwijd met ongeveer 40.700 gelukkig constant is gebleven. De jaarlijkse nieuwe aanmeldingen compenseren het aantal overleden, onbereikbare of uitgetreden leden. Niet de vaste bijdragen, maar de vrije giften van leden stegen het afgelopen jaar met bijna negen procent naar 1.395.036 frank. Hartelijk dank daarvoor aan alle financiële ondersteuners!
Ruim vijf miljoen frank is binnengekomen via eigen evenementen, via de abonnementen en advertenties van het weekblad Das Goetheanum en via diensten aan derden (bijvoorbeeld door onze kwekerij) — oftewel door eigen ondernemingsactiviteiten. Ongeveer 0,5 miljoen frank was in 2025 de opbrengst van de onroerende goederen in Dornach buiten de Goetheanum-campus. Hier ontstond door de overdracht van een huis in erfpacht nog eens 0,5 miljoen frank aan inkomsten ten gunste van de noodlijdende huishouding.
De totale bedrijfslasten stegen in 2025 met 7,9 procent en de post voor de inkomens van de medewerkers steeg met 7,8 procent. Helaas zijn bij deze extra uitgaven de salarissen niet verhoogd, maar groeide het aantal medewerkers dit jaar van 193 (vorig jaar) naar 215. De reden hiervoor zijn de sterk toegenomen werkeisen in sommige sectoren, waarbij overigens slechts 140 medewerkers in voltijdbanen werken (77 vrouwen en 63 mannen); alle anderen werken in kleinere of grotere deeltijdbanen.
Dank
Een groot compliment verdient de financiële afdeling met haar hardwerkende medewerkers onder leiding van Oliver Conradt. Zij hebben de complexe boekhouding van het Goetheanum tijdig en altijd betrouwbaar voorbereid en de accountants tevreden kunnen stellen.
Zelf dank ik u zeer hartelijk voor het in mij gestelde vertrouwen in al die jaren en voor de reële hulp van zoveel mensen met hun bijdragen, giften en betrokkenheid bij de Antroposofische Vereniging. Ondanks enkele uitdagingen heeft het ambt van penningmeester mij overwegend veel vreugde gegeven.
Nu ben ik erg blij dat ik u met Sebastian Bauer een ervaren en bewezen opvolger kan aanbevelen, die ik — net als het Goetheanum als geheel — als oud-bestuurslid graag terzijde wil blijven staan. Daarbij zal ik mij in de eerste plaats ad interim beschikbaar stellen voor de leiding van het archief aan het Goetheanum, die al enige tijd vacant was.
Over de auteur: Justus Wittich (geboren 1955 in Duitsland) studeerde economie aan de Vrije Universiteit in Berlijn. Hij was van 1992 tot 2012 bestuurslid van de Antroposofische Vereniging in Duitsland en is sinds 2012 bestuurslid van de Algemene Antroposofische Vereniging (Goetheanum).
Foto Justus Wittich: Xue Li.
